fbpx
اسلایدافغانستاناقتصاددیدگاهگزارش

پروژه تاپی؛ آیا واقعا این پروژه بزرگ عملی خواهد شد؟

 خبرگزاری یاش: پروژه تاپی که تا کنون به یک افسانه مبدل شده بود، پس از فرازونشیب‌های فراوان و چندین سال انتظار، بلاخره کار عملی آن روز جمعه هفته گذشته در ولایت هرات آغار گردید.

پروژه تاپی در سال ۱۹۹۷ برای بار نخست در کشور مطرح شد که برای عملی شدن آن دو شرکت بزرگ امریکایی و آرجنتاینی باهم به رقابت پرداختند تا این پروژه بزرگ منطقه‌ای را اجرا کنند. در سال ۱۹۹۸ طراحان پروژه تاپی با رژیم طالبان تفاهمنامه‌ای برای عملی ساختن این پروژه به امضاء رساندند. اما سنگ‌اندازی‌ها و سیاست‌های نامعلوم گروه تروریستی طالبان و القاعده مانع از عملی شدن آن گردید.

پس از گذشت سیزده سال در ۲۰۱۰ کشورهای افغانستان، ترکمنستان و پاکستان بار دیگر بر عملی ساختن این پروژه تعهد نمودند که باز هم کار عملی آن آغاز نگردید و پس از آن قرار بر این شد، تاپی در سال ۲۰۱۴ آغاز و در ۲۰۱۷ تکمیل و به بهره‌برداری سپرده شود که داستان سال ۲۰۱۰ بازهم تکرار گردید و پروژه تاپی دوباره به تعویق افتاد.

اگرچه کار عملی تاپی دوسال قبل در ترکمنستان آغاز گردیده و لوله‌کشی گاز در این کشور تکمیل و در مرز افغانستان رسیده، اما کار پروژه در افغانستان همچنان متوقف بود. هر چند در سال ۲۰۱۵ نخستین کلنگ در ولایت هرات به زمین زده شده بود.

با توجه به نیاز اقتصادی افغانستان، تاپی می‌تواند گام مهم در راستای اقتصاد کشور  به شمار برود که با عملی‌شدن آن آسیای مرکزی به آسیای جنوبی وصل می‌گردد که از میان ۱۸۱۴ کیلومتر که طول لوله گاز این پروژه می‌باشد، ۷۳۵ کیلو متر آن از خاک افغانستان می‌گذرد.

سهم افغانستان از این پروژه بزرگ منطقه‌ای، سالانه ۵۰۰ میلیون دالر حق ترانزیت و بر علاوه این‌که برای ۱۰۰۰۰ نفر شغل ایجاد می‌گردد. همچنان دسترسی به گاز ارزان که در رشد اقتصاد کشور گام مهم به‌شمار می‌رود.

اما با توجه به این‌که پروژه با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده و همچنین وضعیت شکننده امنیتی در داخل و وجود تنش‌های میان هند و پاکستان، برخی کارشناسان بر این باورند که عملی‌شدن این پروژه با شک و تردید مواجه است.

کشور پاکستان که تا کنون سیاست‌های امنیت محور را در قبال افغانستان در پیش گرفته و در بعضی مواقع منافع استراتیژیک را بر منافع اقتصادی خویش ترجیح داده است آیا حالا حاضر خواهد شد که در سیاست خویش تغییر ایجاد نموده و با افغانستان و هند وارد تعامل و همکاری شود یا خیر؟

سید مسعود، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی در این رابطه می‌گوید، نقش افغانستان تنها دهلیز برای عبور این پروژه خواهد بود و نقش اساسی را پاکستان و هند در پروژه تاپی بازی می‌کنند.

او می‌افزاید: «تنها گذشتن لوله گاز از خاک افغانستان تضمینی برای اجرایی‌شدن پروژه تاپی نمی‌باشد، بلکه مجریان اصلی این پروژه پاکستان، هند و ترکمنستان هستند و با توجه به تنش‌های میان هند و پاکستان این پروژه با اما و اگرهایی همراه خواهد بود».

به باور آقای مسعود، برای حکومت پاکستان، قدرت‌مند شدن هند قابل قبول نیست. زیرا با عبور این لوله گاز از پاکستان به هند رقیب دیرینه پاکستان به‌سوی قدرت اقتصادی به پیش خواهد رفت. از سویی دیگر قطر که با عملی‌شدن این پروژه بازارشان کم رونق خواهد شد، نیز سنگ‌اندازی‌هایی را برای عملی‌نشدن این پروژه خواهد داشت که از آن جمله می‌توان بر حمایت گروه طالبان برای بهم زدن امنیت مسیر این پروژه در خاک افغانستان اشاره کرد.

به گفته این استاد دانشگاه، دولت ترکمنستان گفته است که برای تأمین امنیت پروژه تاپی با گروه طالبان گفتگو نموده و آنان نیز در تأمین امنیت پروژه همکاری خواهند کرد. احتمالا این همکاری مبنی بر پرداخت باج به این گروه تروریستی می‌باشد که در حقیقت گروه طالبان از نظر مالی تمویل می‌گردند که این موضوع دخالت آشکار ترکمنستان در موضوعات امنیت داخی کشور می‌باشد.

آقای مسعود فشارهای وارده بر پاکستان را تن دادن این کشور به عملی‌شدن پروژه تاپی عنوان نموده، می‌گوید: «با فشارهای وارد شده از سوی ایالات متحده امریکا پاکستان می‌خواهد خود را یک کشور بی‌غرض در مداخلات به افغانستان و هند نشان دهد». این یکی از نمونه‌های آن می‌باشد که پاکستان به جامعه جهانی نشان دهد که این کشور  برای تأمین ثبات در افغانستان تلاش می‌کند و همچنان با هند هم دشمنی ندارد، اما نظر به زمان به فشارهای وارد شده ممکن است، سیاست پاکستان در این زمینه تغییر کند.

با در نظر داشت تمام این موضوعات، این استاد دانشگاه پروژه تاپی را یک گام مهم در عرصه توسعه اقتصاد کشور می‌داند که تا حدودی وابستگی اقتصادی افغانستان را کاهش خواهد داد. وی بر این نظر است که دولت از این طریق می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های خوبی را در بخش اقتصادی انجام دهد.

او می‌افزاید، از سویی دیگر با عملی‌شدن این پروژه تأمین انرژی گاز و برق شهروندان تا حدودی تأمین خواهد شد که مزایای زیادی را تاپی برای کشور به‌دنبال خواهد داشت.

آقای مسعود، همچنان این پروژه را در امر سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در کشور، مهم عنوان می‌کند و می‌گوید: «در حال حاضر اکثر کشورهای دنیا به این باوراند که افغانستان جایی برای سرمایه‌گذاری نیست و به همین دلیل تاکنون سرمایه‌گذاری خارجی در کشور صورت نگرفته است. در صورتی‌که حکومت وحدت ملی بتواند در این پروژه موفق عمل کند توجه سرمایه‌گذاران خارجی در کشور جلب خواهد شد.

ظرفیت لوله‌ گازی که از ترکمنستان به افغانستان از اینجا به پاکستان و هند انتقال داده می‌شود در سال ۳۳ میلیارد متر مکعب گاز می‌باشد که بر بنیاد توافق‌نامه صورت گرفته که میان چهار کشور، افغانستان در سه دهه، سه میلیارد متر مکعب گاز از ترکمنستان خریداری خواهد کرد.

رضا فرزام، استاد دانشگاه، اما نگاه خوش‌بینانه‌تری نسبت به عملی‌شدن پروژه تاپی دارد و می‌گوید: «پاکستان به دلیل این‌که با بحران انرژی مواجه گردیده است، برای عملی‌شدن این پروژه سیاست امنیتی محور خویش را به اقتصادی محور تغییر داده است».

به باور او، در گذشته بُعد سیاسی این پروژه بیشتر از بُعد اقتصادی آن بود و امریکا با اجرایی‌شدن این پروژه دو هدف سیاسی بزرگ را به پیش می‌برد. هدف نخست ایالات متحده منزوی ساختن ایران از مارکیت انرژی در آسیای جنوبی بود و هدف دوم‌شان نیز شکستاندن انحصار روسیه بالای گاز آسیای میانه و اروپا بود.

آقای فرزام ادامه می‌دهد که اکنون تمرکز روی بعد اقتصادی این پروژه بیشتر شده است و مفاد میلیاردی که در این پروژه وجود دارد چانس عملی‌شدن آن را افزایش می‌دهد که نباید این بحث در پروژه تاپی نادیده گرفته ‌شود.

این استاد دانشگاه، تاپی را آغاز خوب برای همکاری‌های مشترک در منطقه عنوان نموده می‌گوید: «تاپی به دلیل این‌که منافع اقتصادی کشورهای منطقه را باهم گره می‌زند و آنها را از لحاظ اقتصادی با هم وابسته می‌کند و این وابستگی‌ها سبب خلق چشم انداز روشن برای آینده خواهد شد».

آقای فرزام همچنان می‌افزاید که کشور پاکستان که یکی از اقتصادهای بزرگ آسیا می‌باشد، با بحران انرژی مواجه است که نیاز شدید به تأمین انرژی دارد و با عملی‌شدن تاپی انرژی پاکستان تأمین می‌گردد. از سویی ‌هم کشور هند به دلیل این‌که یکی از بزرگترین مارکیت‌ها در آسیای جنوبی می‌باشد که همچنان نیاز به تأمین انرژی دارد.

این استاد دانشگاه معتقد است که همکاری‌های اقتصادی زمینه را برای همکاری‌های سیاسی، مبارزه با تروریسم و مبارزه با مواد مخدر نیز فراهم کند. بر همین اساس پروژه تاپی بر علاوه منفعت اقتصادی از نظر امنیتی نیز برای کشور تأثیر مثبت خواهد داشت.

با این همه آقای فرزام، تأکید دارد که با تمام مزایای که پروژه تاپی به همراه دارد، اما نباید این پروژه سبب خلق خوش‌بینی مفرط در میان سیاست‌گذاران اقتصادی کشور گردد و نیاز است که نگاه استراتژیک‌تری به آینده اقتصاد کشور داشته باشیم که حمایت از سرمایه‌گذاری کوچک، حمایت از تولیدات داخلی، اصلاح قوانین بروکراسی می‌تواند در این زمینه تاثیرگذار باشد.

باقر ابراهیمی

برچسپ

خبر های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

بستن