fbpx
اسلایدافغانستانفرهنگگزارش

جدال‌های داغ بر سر واژه‌های «دری» و «فارسی»

خبرگزاری یاش: روز چهارشنبه هفته گذشته (۱۰ عقرب)، تغییر نام صفحۀ فیسبوکی «بی‌بی‌سی افغانستان» به «بی‌بی‌سی دری» با واکنش‌های عمدتاً مخالف از سوی کاربران شبکه‌های اجتماعی در کشور همراه شده است.

بسیاری از شهروندان در شبکه‌های اجتماعی با محکوم کردن تصمیم این رسانه، این اقدام را تلاشی بی‌ثمر برای جداسازی گویش‌های مختلف زبان فارسی از همدیگر می‌دانند. زیرا به اعتقاد آنان، فارسی و دری دارای یک ریشه هستند و تفاوتی با یکدیگر ندارند.

در میان این نظریات عمدتا مخالف و برخی نظریات موافق، سوال این است که آیا از نظر علمی، زبان فارسی با دری فرق دارد یا خیر؟

احمد ضیاء رفعت، استاد ادبیات در دانشگاه کابل، نویسنده و شاعر در این باره گفت: «از نظر علمی میان زبان فارسی و دری فرقی وجود ندارد. زیرا بر اساس تعریف جهانی از دو زبان متفاوت، هر زمانی که دو نفر با هم صحبت کنند و نیاز به مترجم شود، در آن صورت می‌توان گفت که از دو زبان استفاده شده است و با دو زبان سروکار داریم. اما اگر دو نفر با هم صحبت کنند و نیاز به مترجم نباشد، در آن صورت گفته می‌شود که این دو نفر با یک زبان صحبت می‌کنند و ما با یک زبان سروکار داریم». 

به گفته او، گویندگان زبان دری و فارسی زمانی که با یکدیگر صحبت می‌کنند، حرف‌های هم را می‌فهمند و نیازی به مترجم نیست. پس بر اساس این تعریف جهانی می‌توان گفت که زبان فارسی و دری یک زبان هستند و فرقی با هم ندارند.

فارسی یا دری؛ درست یا نادرست؟

تغییر نام صفحه فیسبوک رسانه فارسی‌زبان مذکور از افغانستان به دری، با واکنش‌های منفی زیادی از سوی شهروندان کشور روبرو شد. اینکه استفاده واژه دری در پسوند به‌جای کلمه افغانستان درست است یا نادرست، به ‌بحث داغ شهروندان کشور در شبکه‌های اجتماعی مبدل شده است.

در این ارتباط آقای رفعت گفت در پشت پرده، تمایز قایل شدن میان دو واژه فارسی و دری (که یک زبان واحد هستند)، گاهی انگیزه‌های سیاسی و گاهی هم به منظور افزایش مخاصمه‌های قومی به کار می‌رود.

این استاد ادبیات گفت که متأسفانه رسانه مذکور از گذشته‌های دور، نگاه خوشایندی در قبال زبان فارسی نداشته است.

آقای رفعت دلیل سیاست این رسانه را چنین بیان می‌کند که انگلیس از گذشته‌های دور برای اینکه میان افغانستان و ایران فاصله ایجاد کند، در تلاش بوده تا زبان فارسی را در افغانستان از رسمیت بیندازد. به باور او، اگر به پیشینه سیاست‌های انگلیس در قبال زبان در افغانستان نگاهی داشته باشیم، می‌بینیم که این سیاست، تازگی نداشته و قدمتی ۱۵۰ ساله دارد.

به‌گفته او، انگلیس در این سال‌ها تلاش‌های زیادی کرده که زبانی دیگر در افغانستان، به‌جای زبان فارسی تقویت شود. این نویسنده و شاعر اشاره می‌کند که اگر امروز این رسانه در فعالیت‌های خود به‌دنبال جداسازی دری و فارسی است، این سیاست در واقع نشأت گرفته از انگیزه‌های سیاسی و به ادامه سیاست ایجاد افتراق میان کشورهای فارسی زبان از سوی انگلیس است.

آقای رفعت همچنین اظهار داشت، برنامه‌های فارسی‌زبان این رسانه، همان‌طوری که برای مخاطبین ایرانی و فارسی قابل فهم است، برای مخاطبین دری زبان و افغان هم قابل فهم و درک است.

استاد ادبیات در دانشگاه کابل افزود که رسانه مذکور، دلیل قانع‌کننده‌ای برای تمایز قایل شدن میان فارسی و دری ندارد. پس، پسوند دری به‌جای پسوند افغانستان در این رسانه فارسی‌زبان، از نظر علمی، زبان‌شناختی و جامعه‌شناختی یک عنوان کاملاً نادرست است.

در نظر داشت اصول کاری رسانه‌ها

جنگ و ناآرامی‌های چند دهه در افغانستان، کشور را به کانون حوادث و بحران‌های گوناگون تبدیل کرده است. اختلاف میان طرفداران و مخالفین یکجا بودن دری و فارسی، یک نمونه از این تنش‌ها و بحران‌هایی است که به اختلافات قومی در افغانستان دامن زده است. در این میان موضع‌گیری‌های اخیر گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی و یکی از چهره‌های شاخص جهاد و سیاست، در مورد جدایی دری از فارسی نشان‌دهنده سیاسی شدن حیطه‌های فرهنگی در افغانستان است. همین ویژگی منجر شده است تا منتقدین استفاده دری به‌جای فارسی، این عمل را مبتنی بر انگیزه‌های سیاسی و همچنین مغایر با اصول کار حرفه‌ای رسانه برمی‌شمرند.

صدیق‌الله توحیدی، عضو کمیته مصئونیت خبرنگاران افغان، در مورد اینکه رسانه مذکور این اصل را مراعات کرده است یا نه، چنین می‌گوید: «به نظر من زبان فارسی، دری و تاجیکی دارای یک ریشه هستند، اما در گویش کمی با هم فرق دارند. حال اگر زبان فارسی و دری از ریشه با هم فرق داشتند، جا داشت که این رسانه چنین کاری را انجام می‌داد، اما وقتی میان فارسی و دری فرقی نیست، بیشتر به نظر می‌رسد که رسانه مذکور گرفتار یک سوءتفاهم درون‌سازمانی شده است و مسئولین آن تلاش می‌کنند که نشان دهند زبان فارسی و دری با یکدیگر فرق دارند. در واقع این رسانه، برخلاف اصول کاری خبرنگاری، اصل بی‌طرفی را رعایت نکرده است.

وی افزود، آنچه که خانم مینه بکتاش، مسئول این بخش و تصمیم‌گیرنده این تغییر، در صحفه فیسبوک خود نوشته بود که ما برای نزدیک شدن این رسانه با مخاطبین افغان چنین تصمیمی را گرفته‌ایم، اما در حقیقت این تصمیم، نتیجه برعکس داد و مخاطبین از این رسانه دورتر شده‌اند.

او با ابراز نگرانی خود از سیاست جدید این رسانه می‌گوید: «اگر روند تفکیک زبان‌ها بر اساس گویش در رسانه به یک سیاست تبدیل شود، باید منتظر شکل‌گیری مثلا شاخه‌های مصری و یا عربستانی آن رسانه باشیم».

بخش دری در رسانه‌های فارسی‌زبان؛ یک انتخاب حرفه‌ای یا غیرحرفه‌ای

با ظاهر شدن عنوان دری در صفحات مجازی و دفاع مدیران ارشد رسانه مذکور، این روزها چنین بحثی داغ شده است که این یک انتخاب حرفه‌ای برای کار رسانه‌ای بوده و یا با توجه به حساسیت‌هایی که در جامعه افغانستان وجود دارد، انتخابی است که رنگ و بوی سیاسی دارد و از نظر کار رسانه‌ای یک تصمیم غیرحرفه‌ای به‌شمار می‌رود.

آقای توحیدی در این مورد گفت: «اول باید ریشه‌های این انتخاب را پیدا کنیم و سپس نتیجه بگیریم. به نظر من ریشه اساسی این تصمیم به‌داخل افغانستان بر می‌گردد. زیرا از سال ۱۳۴۳ تا به امروز به‌جای زبان فارسی، زبان دری به عنوان زبان رسمی در قانون اساسی افغانستان تصویب شده است».

وی گفت، در افغانستان تا قبل از سال ۱۳۴۳، زبان رسمی فارسی بود. اما متأسفانه در سال ۱۳۴۳ برخی حلقات خاص، با یک تصمیم مغرضانه به‌جای فارسی، دری را به‌عنوان زبان رسمی در قانون اساسی جدید ذکر کردند که تا امروز این تصمیم پابرجاست. به‌احتمال زیاد مدیران ارشد رسانه مذکور بر اساس همین قاعده، چنین انتخابی کرده‌اند که فارسی و دری را در افغانستان تفکیک کنند.

او می‌افزاید: «از جانب دیگر، به احتمال زیاد، ریشه دیگر این انتخاب به ‌این موضوع برمی‌گردد که برخی مقامات ایرانی در رسانه مذکور، در این تصمیم نقش داشته باشند. زیرا ایرانی‌ها به‌دنبال این هستند که زبان فارسی، فقط مختص آنان باشد».

اقای صدیقی نتیجه می‌گیرد که به‌باور من این یک انتخاب حرفه‌ای نیست، بلکه بر اساس یک فشار یا تصمیم سیاسی انجام شده است. مدیران ارشد رسانه مذکور، باید به این سوال پاسخ دهند که چه نیازی وجود دارد تا میان دو گویشی که از یک زبان سرچشمه دارند، فرق قایل شوند؟

پیامدهای این قبیل انتخاب‌ها از سوی رسانه‌ها

به‌نظر می‌رسد که مدیران ارشد رسانه مذکور فارسی‌زبان، از انتخاب خود کوتاه نمی‌آیند و پسوند دری را در تمام بخش‌های خود به کار خواهند گرفت.

آقای صدیقی می‌گوید که این انتخاب، در وضعیت بحرانی افغانستان، پیامدهایی چون دامن زدن بر اختلافات زبانی و قومی و شروع شدن یک بحث تفرقه‌انگیز دیگر در جامعه احساسی افغانی خواهد شد. از جانب‌دیگر، اعتبار این رسانه بین‌المللی نزد مخاطبین افغان کم خواهد شد.

محمد باقر رضایی

 

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

بستن