fbpx
اسلایدافغانستاندیدگاهگزارش

منار «علم و جهل»؛ یادبود عبرت‌انگیز مقابله جهل و علم

خبرگزاری یاش: نود و چهار سال پیش، در سال (۱۳۰۳) زمانی‌که امان‌الله خان در ششمین سال سلطنتش به سر می‌برد، اصلاحات اجتماعی که وی روی دست گرفته بود با مخالفت گروه‌های بنیادگرای داخلی روبه‌رو شد.

فردی به‌نام ملا عبدالله مشهور به ملای لنگ، در جنوب کشور مردم را به شورش علیه او تشویق کرد. این شورش هرچند سرکوب شد اما جان صدها تن را گرفت. یک سال پس از آغاز این شورش و سپس سرکوب آن، امان‌الله خان در مراسم اعدام ملاعبدالله رهبر شورشیان و همراهانش حضور یافت و این شورش را مقابله «جهل و علم» خواند. او از تلفات ناشی از این شورش و اعدام عاملان آن ابراز تأسف کرد.

 دولت امانی، در سال (۱۳۰۴) برای یابود سربازانی که در نبرد با ملای لنگ جان باخته بودند، مناری را به رسم‌ یادگاری بنا نهاد و رونمایی کرد. دولت وقت، نام این منار را علم و جهل گذاشت که بالای تپه‌‌ سنگی در منطقه نوآباد دهمزنگ در دامنه کوه شیر دروازه بنا شده است.

در ساخت و ساز این منار مرمرین، از سنگ مرمر، سمنت، ریگ و سنگ کار گرفته شده است و روی آن انواع تزئینات مانند نوشته‌ها، قلم، کتاب، خوشه گندم، آفتاب، ستاره، نشان دولتی افغانستان و شمشیر به چشم می‌خورد. این منار ۷ متر ارتفاع دارد و قدمت آن به یک قرن می‌رسد.

این منار یکی از آبدات تاریخی افغانستان به شمار می‌رود. همه روزه شماری زیادی از شهروندان کابل برای بازدید از منار علم و جهل و گرفتن عکس یادگاری، به این محل می‌‌روند.

روزانه شماری از شهروندان کابل برای بازدید منار علم و جهل می‌آیند و عکس یادگاری می‌گیرند

عبدالصمد، دگروال باز نشسته نیروهای هوایی است که در محله چهلستون شهر کابل زندگی می‌کند و به صورت مرتب برای بازدید از این منار می‌آید. او در مورد ساخت این منار می‌گوید: «این منار پس از ختم جنگ در زمان شاه امان‌الله ساخته شد. کم کم به یادم می‌آید، هنوز بچه خورد بودم که سنگ بنای آن گذاشته شد».

منار علم و جهل چند سالی می‌شود که الحاقیه باغ وحش کابل به شمار می‌رود. عبد الصمد، الحاق شدن این منار به باغ وحش را نوعی زیر پای انداختن آثار تاریخی می‌داند و می‌گوید: «هیچ تغییراتی نیاورده‌اند. آثار تاریخی را زیرپای انداخته‌اند. باید یک محوطه مشخص برایش جور می‌کردند. این منار جز افتخارات کشور است و چیزی کمی نیست».

مطالب بسیاری روی منار علم و جهل نوشته شده و همچنان منظره‌ها و اشکال مختلف در این منار حک شده است. معرفی‌نامه منار و نام‌های قربانیان شورش ملای لنگ روی سنگ‌های مرمر حک شده است. البته شماری از بازیدکنندگان با قلم‌های رنگی نیز روی آن نوشته است و از خود به یادگار گذاشته‌اند.

در معرفی‌نامه منار که بر آن حک شده، هرچند از ملای لنگ نامی برده نشده است اما از «محاربه جهال بغاوت پیشه سمت جنوبی» یاد شده که رهبری این بغاوت را بنا به شواهد تاریخی ملا عبدالله مشهور به ملای لنگ به عهده داشته است.

بر اساس روایت مؤرخان، ملای لنگ در مناطق جنوب کشور برای مخالفت با برنامه‌های اصلاحی امان‌الله خان، قرآن را  در یک دست و قانون و نظام‌نامه‌ای دولت امانی را در دستی دیگر می‌گرفت و از مردم می‌پرسید: «قانون را قبول دارید و یا قرآن را؟». ملای لنگ مردم را این‌گونه تحریک و به نبرد با امان‌الله خان تشویق می‌کرد.

شورش ملای لنگ به زودی از سوی امان‌الله خان سرکوب شد و عاملین آن به شمول ملای لنگ در ۴ جوزای سال ۱۳۰۴ در کابل اعدام شدند.

امان‌الله خان، شورش ملای لنگ را «محاربه گمراهان» و «محاربه جهال بغاوت پیشه» نام‌گذاری کرد و منار علم و جهل را برای یابود قربانیان شورشی که خود او از آن به عنوان «مقابله جهل و علم» نام‌برده بود، بنا نهاد. از ملای لنگ تا امروز نیز به عنوان، نماد واپسگرایی، خشونت و بنیادگرایی نامبرده می‌شود.

نام‌های قربانیان جنگ نیز در این منار حک شده است. منار علم و جهل، قدمتی نزدیک به یک‌صد سال دارد. از نام و نشان‌های قربانیان شورش ملای لنگ که روی این منار حک شده، تفاوت و مشابهت‌های صدساله افغانستان امروز و دیروز را می‌‌توان یافت. در منار چهار ضلعی علم و جهل، روی سه سطح آن مشخصات قربانیان مانند، اسم، قومیت و رتبه‌‌شان درج شده است.

بر اساس سنگ نوشته‌های منار علم و جهل در ۹۳ سال پیش، مفهوم هویت بخش «افغان» به قوت و قدرت امروزی وجود نداشته و قبایل مختلف پشتون هرکدام یک قوم مستقل به شمار می‌رفته است. قبایل مانند، غلجایی، محمدزایی، خوگیانی، توخی، قندهاری هر کدام در ادارات حکومتی به گونه رسمی یک قوم مستقل به شمار می‌رفته است.

علی‌شاه حقمل

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

بستن