fbpx
اسلایدافغانستانبرگزیدهدیدگاهفرهنگگزارش

مقبره کاتب؛ جفای فرهنگی و بنای یادبودی که ساخته نشد

خبرگزاری یاش: محمد اشرف غنی رئیس جمهور در ۲۱ دلو سال ۱۳۹۵ در مراسم گرامی‌داشت از هشتاد و ششمین سالگرد درگذشت فیض محمد کاتب، دستور داد تا بر آرامگاه وی بنای یادبود ساخته شود.

رئیس جمهور در این برنامه که در ارگ ریاست جمهوری و به ابتکار سرور دانش معاون دوم ریاست جمهوری برگزار شده بود، وعده کرد که این مقبره را با پول شخصی خود می‌سازد.

درخواست طرح یا نقشه

بر اساس هدایت دفتر معاون دوم ریاست جمهوری، وزارت شهرسازی و مسکن طرح بنای یادبود بر مقبره فیض محمد کاتب را تهیه کرد و به دفاتر آقای دانش و ریاست جمهوری سپرد. این طرح آنگونه که جزئیات در خود آن مشخص است، تمام جوانب هنری، تاریخی و زیبایی در آن لحاظ شده و بدون آنکه به اصالت و ساختمان قبر آسیب بزند، روی مقبره می‌بایستی ساخته می‌شد.

رئیس جمهور با استقبال از این طرح، به مشاور امور ساختمانی خود دستور اجرای این طرح را می‌دهد. بر اساس تخمین وزارت امور شهرسازی، اجرای این طرح حدود شصت هزار و بر اساس یک منبع دیگر بین ۳۰ تا ۴۰ هزار دالر آمریکایی هزینه لازم داشته است.

طرح مقبره کاتب که توسط وزرات شهرسازی و مسکن تهیه شده است.

وعده رئیس جمهور برای ساخت مقبره کاتب اکنون عملی شده، اما نه آن‌گونه که رئیس جمهوری می‌خواست و نه آن‌گونه که در شأن کاتب است. ساخت و ساز فعلی بر آرامگاه کاتب که به هیچ صورت نمی‌شود آن‌را «بنای یادبود» گفت، توسط شرکت ساختمانی «ابدالیان دایکندی» با هدایت و نظارت مستقیم عبدالحمید هلمندی مشاور رئیس جمهور در امور انکشاف و زراعت، صورت گرفته است.

این ساخت و ساز شامل یک محوطه حدود (تقریبی) یکصد و پنجاه متر مربع با ارتفاع دو تا سه متر با رنگ سفید است که در سمت شرقی آن قبر ملا فیض محمد کاتب و در فاصله سه یا چهار متر طرف غرب آن، چند قبر دیگر متعلق به مردم محل قرار دارد. قبر کاتب را تنها از روی سنگ نوشته روی قبر که در آن عکس و زندگی‌نامه کوتاه کاتب حکاکی شده و در پای آن سه تکه سنگ مرمر کتاب‌گونه که نماد کتاب‌های(سراج التواریخ) کاتب است، می‌توان تشخیص کرد.

مقبره کاتب در (بالای جوی) چنداول شهر کابل در قبرستانی در میان منازل مسکونی قرار دارد. مقبره‌ای گمنام در محله فقیر نشین در بغل کوه چنداول که به جز مردم محل و عده محدودی از علاقه‌مندان کاتب، اکثرا از آن بی‌خبر‌اند.

بنای یادبود کاتب چگونه ساخته شد؟

حسن وحیدی مسئول شرکت ابدالیان دایکندی می‌گوید که ساخت و ساز  فعلی بر آرامگاه کاتب را مطلقا مطابق هدایت، طرح و پیشنهاد دفتر آقای هلمندی انجام داده است. آقای وحیدی در گفت‌وگوی مفصل با خبرگزاری یاش، می‌گوید که از هیچ‌گونه طرح و نقشه‌ای در این مورد آگاه نبوده و حتا اختیار «چگونه‌سازی» را نداشته است.

به گفته آقای وحیدی، دفتر هلمندی به ۵ شرکت ساختمانی در اداره امور ریاست جمهوری، پیشنهاد قرارداد اجرای این کار با کم‌ترین مصرف (قیمت خوش خرید) را می‌دهد و تأکید داشته که هزینه ساخت مقبره باید کمتر از ۵ صد هزار افغانی باشد نه بیشتر. سرانجام شرکت ابدالیان دایکندی که متعلق به حسن وحیدی است، برای اجرای این کار گزینش می‌شود.

گفت‌وگو با حسن وحیدی، مسئول شرکت ابدالیان دایکندی

شرکت ابدالیان می‌گوید ابتدا با قیمت ۴ صد و ۸۸ هزار و پنجصد افغانی، حاضر می‌شود تا این ساخت و ساز را انجام دهد. اما بعد از ارزیابی‌های تخنیکی، به دفتر هلمندی مکتوب می‌دهد که احجام ذکر شده، با این قیمت «کوتیشن خوش‌خرید» قابل اجرا نیست. اما به گفته وحیدی، دفتر هلمندی در پاسخ می‌گوید «احجام شرط نیست. شما مطابق قیمت توافق شده کار خود را انجام دهید، اگر بعدا مطابق بررسی هیئت و ارزیابی تخنیکی، کار بیشتر انجام شده بود، هزینه اضافی را می‌دهیم».

تقاضای شیرینی و طلبکاری شرکت

کار ساخت و ساز حدود دو و نیم ماه (از اول ثور تا اواخر سرطان ۹۶) طول می‌کشد و سرانجام محاسبه هیئت تخنیکی که به گفته وحیدی در آن نماینده دفتر هلمندی نیز شامل بوده، مقدار کار انجام شده را دو و نیم برابر بیش‌تر از مقدار توافق شده نشان می‌دهد.

به گفته وحیدی قیمت این پروژه که قبلا حدود چهار لک و هشتاد و هشت هزار و پنجصد افغانی تعیین شده بود، به یک میلیون و ۳ لک و ۸۸ هزار افغانی افزایش یافت و دفتر آقای هلمندی مکلف بود آن‌را پرداخت کند.

رئیس دفتر هلمندی در تماس تلیفونی به حسن وحیدی پرداخت این مبلغ را می‌پذیرد اما تأکید می‌کند از این مبلغ یک لک و پنجاه هزار افغانی شیرینی دهد و یا این‌که به همان چهار لک و هشتاد و هشت هزار افغانی که در اول توافق و قیمت‌گذاری شده، قناعت کند.

آقای وحیدی می‌گوید که در غیاب و بی‌خبری وی (در سفر به دایکندی) دفتر هلمندی پسر وی را فراخوانده و با پرداخت فقط چهار لک و هشتاد هزار افغانی امضایش را نیز می‌گیرد.

اکنون آقای وحیدی مدعی است که پس از سه بار عریضه به دفتر معاونت دوم ریاست جمهوری و رسیدن آن تا دفاتر ریاست جمهوری و هلمندی، آقای هلمندی گفته که مطابق اسناد پول شرکت قراردادی پرداخت شده و وی بدهکار نیست.

جفای فرهنگی و انتقادها

ساخت و سازی که فعلا روی و دور قبر کاتب انجام شده نه تنها معیاری و مطابق نقشه وزارت شهرسازی، طرح فنی و کارشناسی شده نیست، بل به باور فرهنگیان و نهادهای ذیدخل و ناظر، به اصالت و ارزش فرهنگی و تاریخی مقبره کاتب نیز صدمه زده است.

فیض‌محمدکاتب هزاره (۱۳۰۹-۱۲۴۱) یکی از تاریخ‌نویسان نامدار معاصر افغانستان است.

مقبره که پیش از ساخت و سازهای اخیر، که به صورت قبر مخروبه و در آن اسکلیت انسانی بوده، فعلا از آن خبری نیست. علاوه بر این فضای باز مقبره و نداشتن آب‌رَو که آن‌را در برابر برف و باران آسیب‌پذیر خواهد کرد از مسائلی است که انتقادهای را برانگیخته است.

مقصر و مسئول کیست؟

حسن وحیدی مسئول شرکت ابدالیان بدون هیچ‌گونه مسئولیت‌پذیری و تأکید بر بی‌خبری از طرح و نقشه اصلی برای مقبره، تأیید می‌کند که مقبره کاتب آن‌گونه که باید، ساخته نشده است. او این کار را جفای نابخشودنی در حق «کاتب» به عنوان سرمایه تاریخی و فرهنگی مردم افغانستان می‌داند.

دفتر هلمندی اما مدعی است که رئیس جمهور نقشه یا همان کانسپت تهیه شده توسط وزارت شهرسازی را رد کرد و گفت: «نمی‌خواهد برای کاتب قصر مجلل یا بنای تاریخی بسازد. بل می‌خواهد یک مقبره ساده جور شود. رئیس جمهور با قلم خود به زبان پشتو پای نقشه وزارت شهرسازی نوشته بود که این طرح مورد قبول وی نیست». و به دفتر هلمندی دستور داد تا طرح دیگری ترتیب کند.

مجتبا ایوب مدیر اداری دفتر هلمندی در صحبت به خبرگزاری یاش تأکید می‌کند که کار انجام شده خودسرانه نه بل مطابق هدایت رئیس جمهور صورت گرفته و از انجام آن به ریاست جمهوری گزارش داده‌اند.

دفتر هلمندی ساخت این مقبره با هزینه شخصی رئیس جمهور را تأیید می‌کنند اما از مقدار آن چیزی نمی‌گوید. آقای ایوب همچنین تأکید دارد که مبلغ ۵ لک و ۵۰ هزار افغانی (چهار لک و هشتاد و پنج هزار هزینه مقبره به اضافه شصت و پنج هزار پول اضافه‌کاری) به شرکت ابدالیان پرداخت کرده و هیچ‌‌گونه بدهکاری ندارد.

عبدالحمید هلمندی(سمت چپ) مشاور رئیس جمهور در امور زراعت و انکشاف.

اکنون صرف نظر از جدال و دعوای دوطرف، آنچه مانده یک ساخت و ساز ساده و غیرمعیاری است که به گفته منتقدان، به عوض اصلاح ابرو، چشم را کور کرده است.

تثبیت آرامگاه کاتب

شرکت ابدالیان با قبول کاستی‌های زیاد در این مورد، اما مدعی است که با توجه به انکار مردم محل از موجودیت مقبره کاتب، بعد از گفت‌وگو و پا درمیانی توانسته آرامگاه وی را در محل فعلی تثبیت کند. به گفته حسن وحیدی، خانواده احمدی (متعلق به قزلباشان چنداول) که کاتب داماد آنها بوده، ابتدا از وجود قبر کاتب در این محل انکار می‌کردند اما سرانجام با امضای سندی که هم اعضای خانواده کاتب و هم خانواده احمدی پای آن امضا کرده، قبر کاتب را تأیید اما زمین قبرستان را متعلق به خانواده احمدی گفته اند.

این خانواده همچنین تعهد کرده اند که در صورت معرفی آرامگاه کاتب به حیث میراث فرهنگی، هیچ نوع مخالفتی نخواهند کرد.

فیض‌محمدکاتب هزاره یکی از تاریخ‌نویسان نامدار معاصر کشور است که آثار متعددی در زمینه تاریخ به‌ویژه تاریخ معاصر افغانستان نوشته است.

کتاب پنج‌جلدی سراج‌التواریخ، مهم‌ترین و بزرگ‌ترین اثر کاتب است که به درج وقایع تحولات مربوط به دوره حکمرانی سلسله سدوزایی‌ها و محمدزایی‌‌ها اختصاص یافته است. جلد سوم آن که قطورترین بخش آن است به تحولات دوره سلطنت امیر عبدالرحمان خان و جلد چهارم آن به ۱۸ سلطنت امیر حبیب‌الله خان اختصاص یافته است. کاتب در سال ۱۲۴۱ش در قریه زردسنگ ولسوالی قره باغ غزنی زاده شد و در ۱۶ جدی ۱۳۰۹ ش در کابل در گذشت و مقبره وی در بالای جوی چنداول قرار دارد.

غلام حسین الهام

برچسپ

خبر های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

بستن